İstanbul'un apartmanları arasında bazı yapılar, salt konut işlevini aşarak şehrin kimliğini somutlaştırır; taşıdıkları isim, bir ailenin değil bir dönemin imzası hâline gelir. Taksim Meydanı'ndan Cihangir'e doğru inen Sıraselviler Caddesi'nin sol kolunda, Alman Hastanesi'nin hemen öncesinde açılan kısa bir sokağın sonunda yükselen Rizzo Apartmanı, bu örneklerin en çarpıcılarından biridir. Bir zamanlar "Rizzo Evi" olarak anılan bu yapı, yalnızca hacmi ve zarafetiyle değil; Alman Büyükelçiliği kâtiplerinden Osmanlı Bankası genel müdür yardımcılarına, Deutsche Bank müdürlerinden Düyûn-u Umumiye delegelerine uzanan sakin listesiyle, üst üste binmiş mülkiyet katmanlarıyla ve metruk kaldığı uzun yılların ardından gelen dirilişiyle Beyoğlu'nun sivil mimarlık hafızasında ayrı bir yer tutar. Rizzo Apartmanı, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde, Cihangir semtinde, Aslan Yatağı Sokak'ta, Taksim'e ve Cihangir Meydanı'na birkaç dakikalık yürüyüş mesafesinde yer alır.

Rizzo Apartmanı Tarihçesi: Bahçeli Evlerin ve Levanten Komşulukların Sokağı

Rizzo Apartmanı'nın bulunduğu araziye ait kayıtlar 19. yüzyılın son çeyreğine uzanır. O yıllarda bu nokta, henüz bir çıkmaz sokaktı ve bugünkü apartman yoğunluğundan çok uzak, bahçeli evlerin sıralandığı bir dokuya sahipti. Cihangir ve Pera yamaçları bu dönemde, Avrupalı tüccarların, banker ailelerin ve elçilik mensuplarının yerleşim tercihlerini şehrin geleneksel mahallelerinden ayırarak yeni bir konut coğrafyası kurduğu bir eşikteydi.

Tapu kayıtları, yapının yükseleceği parselin komşularını da adlarıyla anar: bir yanında Henri de Wilson'un evi ve bahçesi, kimi kayıtlarda Ali Çavuş, Faik Bey ve Abdi Efendi'nin evleri ve bahçeleri; diğer iki yanında W. J. Jones'un evi ve bahçesi. Bu komşuluk tablosu tek başına, sokağın Müslüman-Osmanlı ve Levanten nüfusun iç içe geçtiği bir ara bölge olduğunu gösterir.

Parselin 38 kapı numaralı bahçeli evi ise, Bebek köyü sakinlerinden, Rum tebaadan ve Fener İdaresi memurlarından Dimitri oğlu Andonaki'ye aitti. Rizzo Apartmanı'nın hikâyesi, tam olarak bu evin el değiştirdiği günde başlar.

Güncel portföy listesi için tıklayınız.

8 Mayıs 1894: Marianne Rizzo'nun İmzası ve Rizzo Evi'nin Doğuşu

Belirleyici dönüm noktası 8 Mayıs 1894'te geldi: Andonaki'nin bahçeli evi, John Francis Rizzo'nun eşi Marianne Rizzo tarafından satın alındı. Aynı satışla, yapıyı çevreleyen Somuncuoğlu Sokak'taki 4 ve 26 numaralı arsalar ile Saatçi Sokak'taki üç parselin hisseleri de Marianne Rizzo'nun mülkiyetine geçti. Yani Rizzo Ailesi yalnızca bir ev değil, bir sokak parçası satın almıştı; yapının bugünkü hacmini mümkün kılan da bu bütüncül mülkiyettir.

Apartmanın bilinen ilk sakinlerine 1896 tarihli kayıtlarda rastlanır. Bazı kaynaklar yapının çekirdeğini 1886 ya da 1890 yıllarına tarihlendirdiği için, inşa tarihi konusunda kesin tek bir yıl vermek yerine 1890'lar aralığından söz etmek daha doğrudur. Yığma yapı tekniğiyle inşa edilen bina, baştan itibaren hem aile konutu hem gelir getiren bir kira apartmanı olarak kurgulanmıştı: Rizzolar bir dönem burada bizzat oturdu, aynı anda katları dönemin en seçkin kiracılarına kiraladı.

Peki kimdi bu aile? Rizzo adının, İtalyanca "kıvırcık" anlamındaki ricco kelimesinden türediği, kökleri 14. yüzyıla uzanan ailenin kıvırcık saçlı bir üyesine takılan lakabın zamanla soyadına dönüştüğü aktarılır. İtalyan kökenli, Malta doğumlu ve İngiliz uyruklu Rizzo Ailesi'nin İstanbul'daki izleri 1883-1953 arasında sürülebiliyor. John Francis Rizzo, 1856'da kurulan Heald ve Rizzo Şirketi'nin ortaklarındandı; şirket Ellerman's Wilson ve American Mediterranean Levant Line gibi hatların acenteliğini yürütmenin yanı sıra taş kömürü ithalatı, boya, vernik ve yelken bezi ticareti yapıyordu. Ailenin bir diğer kolu ise matbaa ve yayıncılıktaydı: Şark Ticaret Yıllıkları (Annuaire Oriental) 1921-1930 arasında Rizzolar tarafından yayımlandı; Rizzo Yayınları hukuk alanında ve İstanbul üzerine çok sayıda kitap bastı.

Aruslar'dan Aslan Yatağı'na, Rizzo Evi'nden Rizzo Apartmanı'na

Tarihî İstanbul yapılarının çoğu gibi Rizzo Apartmanı da tek bir adla anılmadı; hem sokağı hem kendisi isim değiştirdi. Sokak, 1800'lerin sonunda kimi zaman Somuncular ve Somuncuoğlu, kimi zaman Urucular Sokak olarak geçiyordu. 1895 tarihli tapu kayıtlarında "çıkmaz Aruslar Sokağı" adıyla anılır; 1900-1921 arasında Araslar Sokağı olarak tarif edilir; 1927'den itibaren Aslan Sokağı, 1934'ten bugüne ise Aslan Yatağı Sokak adını taşır. Yapının kapı numarası da bu süreçte 38'den 23'e döner.

Binanın kendi adı da aynı yolu izler. 1896 ve 1901 yıllıklarında yapı "Rizzo Evi" başlığıyla kayıtlıdır; 1909'dan itibaren aynı adres artık "Rizzo Apartmanı" olarak geçmeye başlar. Bu küçük ayrıntı aslında İstanbul konut kültürünün büyük dönüşümünü özetler: müstakil "ev" fikri, katlara bölünmüş, odabaşılı, kiracılı modern "apartman" fikrine bırakır yerini. Rizzo Evi'nin Rizzo Apartmanı'na dönüşmesi, Cihangir'in de apartmanlaştığı eşiktir.

Mülkiyetin sonraki seyri ise neredeyse bir İstanbul romanıdır. John Francis Rizzo'nun 1910'daki vefatının ardından yapı eşi Marianne Rizzo ile çocukları Edgar, Egbert, Alfred Rizzo ve Rozina Georgevich'e intikal etti. 22 Aralık 1939 tarihli tapu kaydının ardından mülk, 14 Aralık 1947'de Eleni Vassiliadis'e, 28 Nisan 1954'te Aloise Constance'a, 23 Şubat 1963'te Vassiliadis'in evlatlarına, 7 Mart 1980'de Reşat Ozan'a, 2 Haziran 1981'de Mustafa Vedat Ozan'a geçti. 6 Ekim 2003'te ise Beyoğlu Gayrimenkul Yatırımcılığı İnşaat Taahhüt Turizm Ticaret A.Ş. tarafından satın alındı.

Güncel portföy listesi için tıklayınız.

Mimari: Yığmanın Ağırbaşlılığı ve Bir Mimar Rivayeti

Bodrum Kattaki Mimar: Ohannes Aznavur Rivayeti

Rizzo Apartmanı'nın mimarı arşiv kayıtlarıyla kesin biçimde belgelenmiş değildir. Ancak 1896 yıllığında binanın bodrum katında ikamet eden kişinin mimar Ohannes Aznavur olarak kaydedilmesi, araştırmacıları güçlü bir çıkarıma götürür: yapının mimarının, inşaat sırasında ve sonrasında binada oturan Aznavur olması kuvvetle muhtemeldir. Bu, bugün için hâlâ bir rivayet niteliği taşır; fakat dönemin İstanbul'unda mimarların tasarladıkları yapıda ikamet etmesi hiç de alışılmadık değildir ve rivayeti inandırıcı kılan da budur.

Güncel portföy listesi için tıklayınız.

Kat Kurgusu: Beş Kat, Beş Hayat, Bir Odabaşı

Yapının özgün kurgusu, dönemin yıllıklarındaki sakin listelerinden neredeyse kat kat okunabilir. 1896 kaydında bodrum katta mimar Aznavur, giriş katta Alman Büyükelçiliği ikinci kâtibi Kont Quadt-Wykradt-Ismy, birinci katta Düyûn-u Umumiye İdaresi'nin Alman tahvilleri delegesi Dr. R. Lindau, ikinci katta banker F. Thalasso, üçüncü katta bizzat John F. Rizzo ve dördüncü katta Tütün Rejisi Hesap İşleri Büro Şefi Th. Paraschos yer alır. Yani yapı, bodrum artı giriş artı dört normal kat düzeninde, her katı tek bir aileye tahsis edilmiş bir kira apartmanı olarak tasarlanmıştır.

Bu düzenin tamamlayıcı unsuru, yıllıklarda ayrı bir satır olarak kaydedilen odabaşıdır: 1896'da Artin Zamanyan, 1901'de Toros ve Artin Zamanoğlu, 1913-1914'te Paul Cassar ve Miguir Balabanian. Apartmanın kapısında sabit bir görevlinin bulunması, yapının sıradan bir kiralık değil, servis kurgusu düşünülmüş bir üst segment konut olduğunu gösterir.

Güncel portföy listesi için tıklayınız.

Yığma Gövde ve Restorasyonun Mantığı

Bina yığma yapı tekniğiyle inşa edilmiştir; bu da taşıyıcı duvarların kalınlığı, tavan yüksekliği ve iç mekândaki akustik-termal konfor açısından bugünkü betonarme üretimden tümüyle ayrışan bir yaşam kalitesi anlamına gelir. 2000'li yılların başında yapılan restorasyon, tam da bu nedenle "dış cephesi ve dokusu bozulmadan çağdaş yaşam olanaklarına kavuşturma" ilkesi üzerine kurgulandı. Yaklaşık dokuz ay süren restorasyon çalışmasının ardından yapı, yeniden konut işleviyle sakinlerine açıldı. Bugün yaklaşık 2.800 m²'lik toplam alan içinde, 135, 175, 260, 315 ve 500 m² olmak üzere beş farklı tipte, birbirinden farklı genişliklerde 8 daire bulunuyor.

İlk Sakinler: Pera'nın Bankerleri, Delegeleri ve Diplomatları

Rizzo Apartmanı'nın 1896-1922 arasındaki sakin listeleri, tek başına bir dönem panoraması sunar. 1901'de binada Osmanlı Bankası genel müdür yardımcısı Gaston Auboyneau, Düyûn-u Umumiye'nin İtalyan tahvilleri delegesi Marki Guido Guiccioli ve Fransa konsolos yardımcısı Léon Boulot oturuyordu. 1909-1910'da listeye E. Eugénidi Bankası'ndan Etienne Eugénidi, İngiltere Büyükelçiliği müsteşarı Charles M. Marling, Düyûn-u Umumiye'nin İtalyan tahvilleri delegesi Marki Alberto Théodoli ve Doğu Demiryolları İşletmesi'nin baş mühendisi C. Goldstücker eklenir.

1913 ve 1914 kayıtlarında ise apartman, adeta Avrupa sermayesinin İstanbul şubesine dönüşmüştür: Deutsche Bank müdürü Otto Kaufmann, Selanik Bankası müdürü Alfred Misrachi, Osmanlı Bankası genel müdürünün özel sekreteri J. Carré, Fraissinet ve Ortakları Buharlı Vapur Şirketi'nin genel temsilcisi Georges Schrimpf ve mühendis F. Picard aynı merdiveni paylaşır. 1921-1922'de sırayı Atina Bankası genel müdürü John Eliasco, Atina Bankası müdürü Jean Constantinidi, Crédit Lyonnais müdürü Félix Bellet ve tüccar Périklès E. Mandanakis alır.

Bu isimler yan yana getirildiğinde ortaya çıkan tablo nettir: Rizzo Apartmanı, 20. yüzyılın başında İstanbul'un finans ve diplomasi ağının fiilî yerleşim adreslerinden biriydi.

Şöhretin Değişen Yüzü: Metruk Yıllar ve Cihangir'in Dönüşü

Rizzo Apartmanı'nın şöhreti, sinema ya da klip karelerinden değil, doğrudan sakin listelerinden ve yapının kendi hikâyesinden beslenir; bu yönüyle İstanbul'un "ünlü apartmanları" arasında daha sessiz, daha arşivsel bir konumda durur. Bu sessizliğin bir sebebi de yapının 20. yüzyılın son çeyreğinde yaşadığı uzun duraklamadır: Basına yansıdığı kadarıyla bina, 2000'li yılların başına gelindiğinde yaklaşık on beş yıldır metruk hâldeydi. Bir dönem Pera'nın en imrenilen adresi olan yapı, Beyoğlu'nun genel yıpranma sürecinden payını almıştı.

Dönüşü 2003-2004'te oldu. Beyoğlu Gayrimenkul Yatırımcılığı A.Ş.'nin başvurusu üzerine 29 Mart 2004 tarihli Kültür ve Turizm Bakanlığı, İstanbul 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu kararıyla yapı birinci derece tarihî eser olarak belirlendi ve rölöve projeleri onaylandı. Aynı dönemde Galata'daki Kamondo Han ile birlikte, İstanbul'un sivil mimarlık mirasını konut işleviyle yeniden hayata döndürmeyi hedefleyen örnek projelerden biri olarak gündeme geldi. Bugün Rizzo Apartmanı'nın asıl popüler kültür değeri buradadır: terk edilmiş bir Levanten apartmanının, yıkım yerine restorasyonla kurtarıldığı sayılı örneklerden biri olması.

Güncel portföy listesi için tıklayınız.

Bugün Rizzo Apartmanı'nda Yaşamak: Bir Yatırım ve Yaşam Tercihi

Rizzo Apartmanı bugün, tarihî bir dokuda yaşamayı standartlaşmış rezidans konforuna tercih eden, sınırlı ve seçici bir kitlenin aradığı adreslerden biridir. Yapının toplam sekiz daireden oluşması, arzın yapısal olarak son derece kısıtlı olduğu anlamına gelir; 135 m²'den 500 m²'ye uzanan tip çeşitliliği ise hem şehir merkezinde ikinci konut arayan yatırımcıya hem geniş metrekareli tek ev arayan aileye aynı bina içinde seçenek sunar. Birinci derece tescilli bir yapıda, restorasyonu tamamlanmış ve özgün dokusu korunmuş bir daire sahibi olmak, İstanbul'da tekrar üretilemeyecek bir varlık sınıfına girmek demektir; nitelikli tarihî konut stokunun genişleme ihtimali bulunmadığı için bu segment, uzun vadede arz kıtlığından beslenir.

Konum, denklemin diğer yarısıdır. Aslan Yatağı Sokak, Sıraselviler Caddesi'nin hemen içinde olmasına rağmen trafiğin ve kalabalığın dışında kalan, kontrollü bir sessizlik üreten bir cepte yer alır. Cihangir'in kafeleri, kitapçıları, antikacıları, sanat galerileri ve Fransız Sokağı aksı yürüme mesafesindedir; Taksim Meydanı, metro ve füniküler bağlantıları, Galataport ve İstanbul Modern ise dakikalarla ölçülen bir yakınlıktadır. Tarihî yapılarda restore edilmiş daireler ile özgün hâlini koruyan daireler arasında ciddi fiyat farkları oluşabildiği için, Rizzo Apartmanı ölçeğindeki yapılarda alım kararı verirken tescil durumunun, onaylı projelerin ve restorasyon geçmişinin uzman gözüyle incelenmesi belirleyicidir.

Rizzo Apartmanı, İstanbul'un çok katmanlı kimliğinin sessiz ama ısrarlı bir tanığıdır. Bebek'te oturan bir Fener İdaresi memurunun bahçeli evinden başlayıp Maltalı bir Levanten ailenin adını taşıyan bir apartmana dönüşen, merdivenlerinde Düyûn-u Umumiye delegelerinin, Deutsche Bank müdürlerinin ve İngiliz müsteşarların yolunun kesiştiği bu yapı; adı dört kez değişen bir sokağın sonunda hâlâ ayakta duruyor. Uzun yıllar boş kaldıktan sonra yıkılmak yerine restore edilmiş olması ise, taşın içinde saklı hafızanın doğru ellerde geleceği nasıl aydınlatabileceğini gösteren en somut İstanbul örneklerinden biridir.

Bugün "Cihangir satılık daire", "Cihangir kiralık daire" ve "Rizzo Apartmanı satılık daire" aramalarında öne çıkan Rizzo Apartmanı, modern rezidansların standartlaşmış yaşam kurgusundan ayrışarak, şehrin tam merkezinde dengeli bir yaşam deneyimi sunar. Cihangir'in kalbinde, Sıraselviler'in hemen yanı başında konumlanmasına rağmen kendi sokağının sunduğu korunaklılık sayesinde kontrollü bir sakinlik üretirken; restoranlardan galerilere, kültür-sanat noktalarından günlük yaşam ihtiyaçlarına kadar her şeyin yürüme mesafesinde olduğu bir lokasyonda yer alır. Bu, İstanbul'un tarihsel katmanlarıyla kurulan doğrudan bir temas biçimidir; taşın, mekânın ve birikmiş kültürel hafızanın birleştiği bu yapı, zamansız bir şehir yaşamını temsil eder.

Rizzo Apartmanı'nda ya da Cihangir çevresinde yaşamayı ve yatırım yapmayı değerlendirenler için doğru portföye erişim ve doğru yönlendirme kritik bir rol oynar. Space İstanbul olarak, bu yapı ve çevresinde yer alan satılık daire ile kiralık daire portföylerimizle ilgilenen yatırımcı ve alıcılara, 20 yılı aşkın sektör deneyimimiz ve 40'a yakın danışman kadromuzla rehberlik ediyoruz. Cihangir'de bir yaşam ya da yatırım kararı vermeyi düşünüyorsanız, size özel portföylerimizi değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Güncel portföy listesi için tıklayınız.

Sıkça Sorulan Sorular

Rizzo Apartmanı nerede?

Rizzo Apartmanı, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde, Cihangir semtinde, Taksim Meydanı'ndan Cihangir'e inen Sıraselviler Caddesi'nden ayrılan Aslan Yatağı Sokak'ta yer alır. Alman Hastanesi'nin hemen öncesindeki bu sokak, Taksim Meydanı'na ve Cihangir Meydanı'na birkaç dakikalık yürüyüş mesafesindedir.

Rizzo Apartmanı ne zaman yapıldı?

 Arsa ve üzerindeki bahçeli ev 8 Mayıs 1894'te Marianne Rizzo tarafından satın alındı; apartmanın bilinen ilk sakinlerine 1896 tarihli Şark Ticaret Yıllıkları'nda rastlanır. Bazı kaynaklar yapının çekirdeğini 1886-1890 aralığına tarihlendirir; bu nedenle kesin bir yıl yerine 1890'lar aralığından söz etmek daha doğrudur.

Rizzo Apartmanı ismini nereden alıyor?

Adını, yapıyı 1894'te satın alan John Francis Rizzo'nun eşi Marianne Rizzo üzerinden Rizzo Ailesi'nden alır. İtalyan kökenli, Malta doğumlu ve İngiliz uyruklu bu Levanten aile denizcilik acenteliği, ticaret ve yayıncılıkla uğraşmış; Şark Ticaret Yıllıkları'nı da bir dönem Rizzolar yayımlamıştır. Yapı dönem kaynaklarında "Rizzo Evi" olarak da geçer.

Rizzo Apartmanı'nın mimarı kim?

Mimarı kesin olarak belgelenmiş değildir. 1896 kayıtlarında binanın bodrum katında mimar Ohannes Aznavur'un ikamet ettiği görülür ve yapının mimarının kendisi olduğu güçlü bir ihtimal olarak dile getirilir. Bu bilgi kesinleşmiş bir tespit değil, kaynaklarda tekrarlanan bir rivayettir.

Rizzo Apartmanı'nda kimler oturdu?

1896-1922 arasındaki kayıtlarda Alman Büyükelçiliği ikinci kâtibi Kont Quadt-Wykradt-Ismy, Osmanlı Bankası genel müdür yardımcısı Gaston Auboyneau, İngiltere Büyükelçiliği müsteşarı Charles M. Marling, Deutsche Bank müdürü Otto Kaufmann, Selanik Bankası müdürü Alfred Misrachi ve Düyûn-u Umumiye delegeleri gibi isimler yer alır.

Rizzo Apartmanı'nda kaç daire var?

Restorasyonun ardından yaklaşık 2.800 m²'lik alanda, 135, 175, 260, 315 ve 500 m² olmak üzere beş farklı tipte toplam 8 daire bulunmaktadır. Güncel fiyat ve portföy bilgisi için Space İstanbul ile iletişime geçilebilir.

#rizzoapartmanı #rizzoevi #rizzoapartmanıcihangir #rizzoapartmanıtarihi #cihangir #cihangirsatılıkdaire #cihangirkiralıkdaire #aslanyatağısokak #beyoğlu #istanbulapartmanları #levantenistanbul #tarihiapartman #spaceistanbul #beyoğlusatılıkdaire #beyoğlukiralıkdaire