Ortaköy Sultan Yalıları, 19. yüzyıldan itibaren Ortaköy-Kuruçeşme kıyısında hanedan kadınlarının adıyla anılan yapılar topluluğudur. Bunlar arasında Esma Sultan, Fehime Sultan, Hatice Sultan, Naime Sultan, Naile Sultan ve Zekiye Sultan yalıları sayılır. Birçoğu yangınlarla ya da yıkımla kaybolurken, bugün en bilinenleri Esma Sultan ve Hatice Sultan yalılarıdır.
| Konum | Ortaköy-Kuruçeşme sahili, Beşiktaş |
| Dönem | Ağırlıkla 19. yüzyıl ve II. Abdülhamid dönemi |
| Öne çıkan yapılar | Esma Sultan, Fehime Sultan, Hatice Sultan, Naime Sultan, Naile Sultan, Zekiye Sultan yalıları |
| Bugünkü durum | Yapıdan yapıya değişir: etkinlik mekânı, otel projesi veya günümüze ulaşmamış |
Ortaköy Sultan Yalıları Tarihçesi: Boğaziçi’nde Hanedan Yerleşimi
Dolmabahçe Sarayı'ndan başlayan görkemli saray silsilesi, Çırağan Sarayı ve Feriye Sarayları'nı da kapsayarak Ortaköy'e kadar uzanır. Bu hat, Yıldız Sarayı ile birlikte Boğaziçi'nin en etkileyici tarihî ve mimari bütünlerinden birini oluşturur. Özellikle 18. ve 19. yüzyıllarda Boğaziçi kıyıları, Osmanlı Devleti'nin siyasi ve toplumsal seçkinleri arasında şekillenirken, Ortaköy padişah çocuklarının ve hanım sultanların tercih ettiği en prestijli yerleşim bölgelerinden biri hâline gelmiştir. Bu dönemde inşa edilen Ortaköy Sultan Yalıları, yalnızca birer konut değil; hanedanın yaşam kültürünü ve Boğaziçi'ndeki temsil gücünü yansıtan önemli yapılardır.
Sultan II. Abdülhamid döneminde, Çırağan Sarayı'nın devamı niteliğindeki Feriye Sarayları'nda şehzadeler ikamet ederken, Veliaht Reşad Efendi Dolmabahçe Sarayı'nda yaşamını sürdürüyordu. Tahttan indirilen Sultan V. Murad ise 1904 yılındaki vefatına kadar Çırağan Sarayı'nda gözetim altında yaşamıştır. Ortaköy'den başlayarak Kuruçeşme'ye kadar uzanan hanım sultan yalıları, Boğaziçi'nin hanedan yerleşim düzenini gözler önüne sererken, Kuruçeşme ise ağırlıklı olarak yüksek devlet görevlilerinin ve Osmanlı bürokrasisinin önde gelen isimlerinin yaşadığı bir semt olarak öne çıkıyordu.
Esma Sultan Yalısı’nın Tarihi ve Hikâyesi
Ortaköy’ün iskele meydanındaki kâgir yalı, Esma Sultan’ın adını taşır. Osmanlı tarihinde bu adı taşıyan birkaç sultan vardır ve hikâyeleri sıkça karışır. III. Ahmed’in kızı Esma Sultan ile I. Abdülhamid’in kızı, II. Mahmud’un kardeşi Esma Sultan en bilinenleridir. Yalıya adını veren ise Sultan Abdülaziz’in 1873 doğumlu kızı Esma Sultan’dır.
Esma Sultan Yalısı'nın videolu hikayesi için TIKLAYINIZ!
Küçük Esma Sultan olarak da anılan I. Abdülhamid’in kızı, 1792’de Kaptan-ı Derya Küçük Hüseyin Paşa ile evlendi; genç yaşta dul kaldı ve 1848’de öldü. Eğlenceli ve başına buyruk yaşamı nedeniyle Ortaköy’deki yalıyla ilgili birçok efsanenin kaynağı olarak anlatılır; oysa Selman Can’ın çalışmasına göre bugünkü yapı onun ölümünün ardından yapılmıştır ve onunla bağlantısı yoktur.
Aktarılanlara göre Hüseyin Paşa ile bugünkü Sultan Mahmud Türbesi’nin yerindeki sarayda yaşadılar. Esma Sultan’ın II. Mahmud’a karşı IV. Mustafa’yı desteklediği, buna rağmen kardeşiyle arasının açılmadığı anlatılır. 4 Haziran 1848’de ölen sultan, kardeşi Mahmud’un türbesine gömüldü. Muhallefatının bir kısmı borçlarını karşılamak için satıldı, bir kısmı II. Mahmud’un kızı Adile Sultan ile Hayriye ve Safiye Hanımsultanlara bırakıldı.
Selman Can’a göre yapı 1849’da Ermeni sarraf Maksud tarafından yaptırıldı; yaygın kaynaklarda ise 1873-1877 yılları arasında Sultan Abdülaziz’in kızı Esma Sultan için yapıldığı yazılır. Can’a göre II. Abdülhamid yalıyı 1900’de Esma Sultan’ın oğullarına tahsis edilmek üzere satın aldı. Yalının sonraki sahipleri arasında bazı kaynaklarda Cemile Sultan ve Fatma Sultan’ın adı geçer. 1952’de Saffet Baştımar tarafından satın alınan yapı marangozhane ve depo olarak kullanıldı, 1 Mart 1975’te yandı. Sanat tarihçisi Tülay Artan’ın, ön ve yan cephelerdeki üçgen alınlıkları Batı’dan alınma bir kraliyet simgesi olarak değerlendirdiği aktarılır.
Rivayete göre Ortaköy’de Mimar Balyan’ın da küçük bir yalısı vardı ve bu yalı ona Beylerbeyi Sarayı’nı inşa etmesinin armağanı olarak verilmişti. Yalının 1905’te doktor İbrahim Rakım tarafından satın alındığı, kayıkhanesinde fok yavruladığı ve iki kez gemi çarptığı anlatılır; bunlardan birinin Yunan şilebi Evriyali olduğu aktarılır.
Tarihî duvarları korunarak yapılan restorasyonla yapı 2001’de yeniden açıldı. Özgün dış cephe korunurken iç mekânda cam ve çelik bir yapı kuruldu. Günümüzde Esma Sultan Yalısı, düğünler, davetler, kültür-sanat etkinlikleri ve kurumsal organizasyonlar için kullanılan bir etkinlik mekânıdır.
Güncel satılık ve kiralık yalı portföylerini inceleyin
Fehime Sultan Yalısı ve Hikâyesi
Fehime Sultan Yalısı’nın kimliği kaynaklarda tartışmalıdır. Bazı kaynaklar 2002’de yanan ve uzun yıllar Gazi Osman Paşa Okulu olarak kullanılan binayı Fehime Sultan Yalısı olarak verir; 1883’te II. Abdülhamid’in yaptırıp Gazi Osman Paşa’ya hediye ettiğini, 1901’de V. Murad’ın kızı Fehime Sultan’a verildiğini yazar. Murat Bardakçı ise okul binasının Naime Sultan’a ait olduğunu, Fehime Sultan Yalısı’nın bugün ayakta olmadığını ve yerine köprü ayaklarının yapıldığını belirtir. Fehime Sultan’ın nota yazabildiği ve piyano çaldığı anlatılır; yabancı bir ressama portresini yaptırdığına dair Ziya Şakir’e dayanan hikâye ise yakıştırma olarak görülür. Cumhuriyet’in ilanından sonra Nice’e giden Fehime Sultan, 1929’da orada öldü; son yıllarının yoksulluk içinde geçtiği anlatılır.
Aktarılanlara göre Fehime Sultan, ilk eşi Galip Bey’den ayrılarak Mahmud Bey ile evlendi. Sürgün yıllarında ekonomik sıkıntı çekti, Habeş bir cariye ve dostlarının yardımıyla hayata tutunmaya çalıştı ve çocuksuz olarak öldü. Saray harem ağasının naklettiği anekdotlar da onun hayatına dair anlatılar arasındadır.
2002’deki yangının ardından okul olarak kullanılmayan yapı, Hatice Sultan Yalısı ile birlikte THY ve DO&CO ortaklığına kiralanmış, butik otel olarak restorasyonu planlanmıştır.
Hatice Sultan Yalısı ve Hikâyesi
V. Murad’ın kızı Hatice Sultan’ın hayatı dramatik olaylarla doludur. II. Abdülhamid onu 1901’de Ali Vasıf Paşa ile evlendirdi; evlilik mutsuz geçti. Hatice Sultan bugün Yüzme İhtisas Kulübü’nün bulunduğu yalıda otururken, komşu yalıda II. Abdülhamid’in kızı Naime Sultan ve eşi Kemaleddin Paşa yaşıyordu. Hatice Sultan ile Kemaleddin Paşa arasında yaklaşık üç yıl süren bir ilişki olduğu aktarılır; ilişkinin sarı bir kayısı gülüyle başladığı da rivayet edilir.
Mektuplar saraya ulaşınca olay 1904’te ortaya çıktı. II. Abdülhamid, Naime Sultan’ın boşanmasını sağladı; Kemaleddin Paşa rütbeleri alınarak Bursa’ya sürüldü. Naime Sultan’ın sonradan Arnavutluk’a gittiği, Tiran’da izinin kaybolduğu yazılır. Hatice Sultan ise 1909’da Rauf Hayreddin Bey ile evlendi, 1918’de boşandı; sürgünde Beyrut’a yerleşti ve 1938’de orada öldü. Kızı Selma’nın Hintli bir aristokratla evliliğinden yazar Kenizé Mourad dünyaya geldi.
Anlatılara göre mektupların saraya ulaşmasında bir hazinedar kadının rolü oldu; II. Abdülhamid konunun araştırılmasını istedi ve Galata mahkemesi naibi Sait Molla’nın devreye girmesiyle hukuki süreç işletildi. Bu olay, Osmanlı edebiyatında ve yakın tarih eserlerinde geniş yankı uyandırdı.
Cumhuriyet döneminde yetimhane ve ilkokul olarak kullanılan Hatice Sultan Yalısı, 1972’de İstanbul Yüzme İhtisas Kulübü’ne tahsis edildi. Yalı sonraki dönemde, Fehime/Naime Sultan Yalısı ile birlikte butik otel projesine konu olmuştur.
Bozcaadalı Hasan Paşa Yalısı: Naile Sultan ve Zekiye Sultan Yalısı
Ortaköy-Kuruçeşme sahilinde yer alan yalılar, II. Abdülhamid döneminde hanedan mensuplarının kullanımına ayrıldı. Eski Bahriye Nazırı Hasan Paşa’ya ait sahilsaray ile arkasındaki konak, Naile Sultan’a tahsis edildi. Bu yüzden yapı kaynaklarda Naile Sultan Yalısı olarak da anılır. Zekiye Sultan’ın yalısının ise Ortaköy’de Naime Sultan’ınkiyle birlikte “Çifte Saraylar” olarak bilinen yapılardan biri olduğu aktarılır.
II. Abdülhamid’in kızı Naile Sultan, 27 Şubat 1905’te Sadrazam Abdurrahman Paşa’nın oğlu Arif Hikmet Bey ile evlendi ve 1905-1924 arasında bu yalıda yaşadı. 1924’te Beyrut’a giden Naile Sultan, hanedan kadınlarının dönüşüne izin verilmesinin ardından İstanbul’a döndü ve 1957’de öldü.
Arif Hikmet Bey’in seçilmesinde babası Abdurrahman Paşa’nın kişiliğinin de etkili olduğu belirtilir. Naile Sultan’ın zarafeti ve sakin kişiliğiyle tanındığı anlatılır; çiftin çocuğu olmamıştır. Bu yalının 55 metrelik parkeli bir salona sahip olduğu da aktarılır.
Zekiye Sultan da II. Abdülhamid’in kızıdır ve 1889’da Gazi Osman Paşa’nın oğlu Nureddin Paşa ile evlenmiştir. 1924’teki sürgünle yurt dışına çıkan çift Fransa’ya yerleşti; Zekiye Sultan 1950’de öldü.
Saray protokolüne bağlı yaşam tarzının dönemin hatıratlarında sıkça yer aldığı anlatılır. Çiftin sürgünde Viyana ve Nice üzerinden Pau’ya yerleştiği aktarılır.
Cumhuriyet döneminde bu yapıların özgün hâli büyük ölçüde değişti ya da ortadan kalktı. Bu nedenle sözü edilen yapılar bugün hanedan dönemindeki bütünlüğüyle görülemez; yine de Boğaziçi’nin hanedan yerleşim düzenini anlamak açısından önemli bir yer tutar.
Ortaköy sultan yalıları ve bu tarihî yapılar zinciri, İstanbul’un çok katmanlı kimliğinin değerli simgelerinden biridir. Taş duvarların ardındaki kültürel hafıza, Boğaziçi’nin siluetinde geçmişin izlerini bugüne taşır.
Zarafetin, ihtişamın ve dramatik insan hikâyelerinin buluştuğu bu coğrafya, Boğaziçi’nin kendine özgü prestijini de besler. Bugün bu hatta konumlanan nitelikli mülkler, standart konut projelerinden ayrılarak tarihî dokuyu modern yaşam standartlarıyla buluşturur.
Ortaköy ve Boğaz hattında satılık yalı veya kiralık yalı seçeneklerini değerlendirenler için tarihî doku, koruma statüsü ve doğru portföye erişim belirleyici rol oynar. Space İstanbul olarak, 20 yılı aşkın sektör deneyimimiz ve 40’a yakın danışman kadromuzla yatırımcı ve alıcılara rehberlik ediyoruz.
Size özel yalı portföylerimizi değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Güncel satılık ve kiralık yalı portföylerini inceleyin
Sıkça Sorulan Sorular
Ortaköy Sultan Yalıları nerede?
Yapılar Beşiktaş’ta, Ortaköy ve Kuruçeşme arasındaki Boğaz kıyısında yer alır veya yer almıştır.
Esma Sultan Yalısı’nı kim yaptırdı?
Selman Can’a göre yapı 1849’da sarraf Maksud tarafından yaptırılmıştır; yaygın kaynaklar ise 1870’leri işaret eder.
Hatice Sultan kimdir?
V. Murad’ın kızıdır. Kemaleddin Paşa ile yaşadığı anlatılan ilişki ve Kenizé Mourad’ın romanıyla tanınır.
Fehime Sultan Yalısı bugün duruyor mu?
Kaynaklar farklıdır: bazıları 2002’de yanan okul binasını Fehime Sultan Yalısı olarak verir; Murat Bardakçı bunun Naime Sultan’a ait olduğunu belirtir.
Ortaköy çevresinde satılık yalı seçenekleri için kiminle görüşebilirim?
Ortaköy ve Boğaz hattındaki güncel satılık yalı seçenekleri için Space İstanbul ile iletişime geçebilirsiniz.
#boğaziçiyalıları #yalıhikayeleri #ortaköy #ortaköyyalıları #istanbulyalıları #istanbulyalı #yalı #ortaköyyalıları #ortaköyesmasultanyalısı #ortaköyfehimesultanyalısı #ortaköyyalı #ortaköydegezilecekyerler #sultanyalıları #istanbulsultanyalıları #haticesultanyalısı #esmasultanyalısı #nailesultanyalısı