Eklektik Üslup Nedir? İstanbul Mimarisinde Tarihçesi, Özellikleri ve Örnekleri
Eklektik Üslup Nedir? İstanbul Mimarisinde Tarihçesi, Özellikleri ve Örnekleri

Eklektik üslup, farklı tarihsel üsluplardan seçilen öğelerin aynı yapıda bir araya getirilmesiyle oluşan mimari yaklaşımdır. Osmanlı İstanbul’unda 19. yüzyılın ortasından 20. yüzyılın başına uzanan dönemde saraylardan camilere, garlardan Boğaziçi yalılarına kadar geniş bir yapı yelpazesinde görülür. Kanlıca’daki Yağcı Şefik Bey Yalısı ve Kuzguncuk’taki Madam Agavni Muratyan Yalısı, bu anlayışın Boğaz kıyısındaki konut mimarisine yansıyan örnekleri arasında yer alır.

 

Kavram Eklektik üslup (eklektizm, seçmeci mimari, karma üslup)
Kökeni Eski Yunanca eklegein (seçmek) fiilinden türeyen eklektikos
Osmanlı’daki dönemi Kaynağa göre değişir: 1820–1923, 1850–1910 veya 1860–1900
Temel özelliği Barok, neoklasik, neogotik, oryantalist, Art Nouveau ve geleneksel Osmanlı öğelerinin aynı yapıda kullanılması
Öne çıkan mimarlar Balyan ailesi, Pietro Montani, August Jasmund, Alexandre Vallaury, Raimondo D’Aronco
İstanbul’daki anıtsal örnekler Dolmabahçe Sarayı, Beylerbeyi Sarayı, Pertevniyal Valide Sultan Camii, Sirkeci Garı
Boğaziçi yalılarındaki örnekler Yağcı Şefik Bey Yalısı (Kanlıca, 1905), Madam Agavni Muratyan Yalısı (Kuzguncuk)
Sonrasındaki akım Birinci Ulusal Mimarlık Akımı

 

On dokuzuncu yüzyıl İstanbul’u, mimarlık tarihinin en hareketli sahnelerinden biridir. Tanzimat’la hız kazanan Batılılaşma, yalnızca devletin kurumlarını değil, kentin silüetini de değiştirmiştir. Boğaz kıyısında yükselen saraylar, Aksaray’daki bir selatin camisi, Avrupa’dan gelen trenleri karşılayan Sirkeci Garı ve sahile dizilen ahşap yalılar aynı sorunun farklı yanıtlarıdır: Yeni çağın imparatorluk başkenti nasıl görünmelidir?

 

Bu sorunun en yaygın yanıtı eklektik üslup oldu. Mimarlar barok kıvrımları neoklasik düzenlerle, gotik pencereleri Osmanlı süslemeleriyle, Art Nouveau’nun bitkisel çizgilerini geleneksel ahşap yalı planlarıyla birleştirdi. Bu yazıda eklektik üslubun ne olduğunu, Osmanlı mimarisine nasıl girdiğini, temel özelliklerini ve İstanbul’daki önemli örneklerini ele alıyoruz. Yazının sonunda, bu anlayışın Boğaziçi’ndeki iki yalıdaki izlerini, Kanlıca’daki Yağcı Şefik Bey Yalısı ile Kuzguncuk’taki Madam Agavni Muratyan Yalısı üzerinden inceliyoruz.

 

Eklektik Üslup Nedir?

“Eklektik” sözcüğü, Eski Yunanca “seçmek” anlamındaki eklegein fiilinden türeyen eklektikos kelimesine dayanır. Türkçede “seçmeci” karşılığıyla da kullanılır. Mimarlıkta eklektik üslup, tek bir üslup sistemine bağlı kalmadan farklı dönemlerin ve coğrafyaların biçim dilinden seçilen öğelerin aynı yapıda bir araya getirilmesini ifade eder.

Avrupa’da 19. yüzyılda neogotik, neoklasik, neorönesans ve neobarok üslupların birlikte kullanılması, “eklektisist mimari” olarak adlandırılan genel tavrı doğurmuştur. Mimarlar geçmişin üsluplarını bir tür katalog gibi kullanmış, yapının işlevine, banisinin beklentisine ve kentteki temsil gücüne göre bunlar arasında seçim yapmıştır.

Sanat tarihçileri eklektizmi çoğu zaman tek başına bir üslup olarak değil, bir tasarım davranışı olarak tanımlar. Ortak tavır aynı kalır, değişen şey seçilen biçimsel malzemedir. Bu nedenle bir yapı neobarok ağırlıklı eklektik, bir başkası oryantalist eklektik, bir diğeri Art Nouveau etkili eklektik olarak tanımlanabilir.

Eklektik Üslubun Diğer Adları

Türkçe kaynaklarda kavram farklı adlarla anılır. “Eklektizm” ve “eklektisizm” genel akımı, “seçmeci mimari” kavramın Türkçe karşılığını, “karma üslup” ise Semavi Eyice’nin de kullandığı betimleyici adı ifade eder. Osmanlı bağlamında Metin Sözen ile Uğur Tanyeli’nin sanat terimleri sözlüğünde “Osmanlı Eklektisizmi” adı kullanılır. Bu adların hepsi aynı olguya işaret etse de kapsadıkları tarih aralığı yazara göre değişir.

 

Osmanlı Mimarisinde Eklektik Üslubun Tarihçesi

Osmanlı mimarisinin Batı biçim diliyle tanışması 18. yüzyılda barok süslemelerle başladı. Ancak farklı üslupların bilinçli olarak aynı yapıda bir araya getirilmesi, Tanzimat (1839) ve Islahat (1856) fermanlarının ardından hızlanan modernleşme süreciyle yaygınlaştı. Yönetimin İstanbul’da merkezileşmesi, ticari hayatın canlanması ve nüfus artışı başkentte yoğun bir inşa faaliyeti doğurdu.

Balyan Ailesi ve Geçiş Dönemi

Yüzyılın ilk yarısında saray mimarlığına Balyan ailesi yön verdi. Akademik çalışmalar, Nigoğos Balyan’ı ailesinin benimsediği klasik üsluptan eklektik anlayışa geçişi temsil eden isim olarak değerlendirir. Garabet Balyan ile oğlu Nigoğos Balyan’ın adının geçtiği Dolmabahçe Sarayı’nın inşasına 1843’te başlanmış, saray 7 Haziran 1856’da kullanıma açılmıştır. Barok, rokoko ve neoklasik öğeleri bir arada kullanan yapı, Osmanlı eklektizminin en görkemli ifadelerinden biri kabul edilir.

Yüzyılın İkinci Yarısı ve Avrupalı Mimarlar

Yüzyılın sonlarına doğru İstanbul’a çok sayıda Avrupalı mimar geldi. İtalyan Pietro Montani, Pertevniyal Valide Sultan Camii’nin süsleme programıyla; Prusyalı August Jasmund, Sirkeci Garı’yla; Alexandre Vallaury ve Raimondo D’Aronco ise Haydarpaşa’daki Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane binasıyla eklektik üslubun farklı kollarını kente taşıdı. II. Abdülhamid döneminin sonlarında D’Aronco’nun öncülüğüyle Art Nouveau da İstanbul’un mimari sözlüğüne katıldı.

Eklektik Üslubun Dönemlendirilmesi

Kaynaklar Osmanlı eklektizminin başlangıç ve bitiş tarihleri konusunda uzlaşmaz. Aşağıdaki tablo, sık atıf yapılan dönemlendirmeleri bir arada gösterir.

Yazar Kullandığı ad Tarih aralığı
Metin Sözen ve Uğur Tanyeli Osmanlı Eklektisizmi 1820–1923
Doğan Kuban Seçmeci eklektik anlayış 1850–1910
Ahmet Vefa Çobanoğlu Eklektik Üslup Dönemi 1860–1900
Semavi Eyice Eklektik (karma) üslup 19. yüzyılın sonları

Bu farklılık, eklektizmin keskin sınırları olan bir üsluptan çok uzun süren bir tasarım tavrı olduğunu da gösterir. Erken tarih veren yazarlar barok ve ampir etkilerini sürecin başlangıcına dahil ederken, geç tarih verenler yüzyılın ikinci yarısındaki yoğun üslup karışımını esas alır.

 

 

Sizi Daha Yakından Tanıyalım
Bu yazı neden ilginizi çekti?
Size en yakın seçeneği işaretleyin.

 

Eklektik Üslubun Mimari Özellikleri

Eklektik yapıları tanımak için tek bir ölçüt yoktur. Ortak paydaş, farklı üslup kaynaklarından gelen öğelerin aynı kompozisyonda buluşmasıdır. Bu buluşma en çok cephede, süsleme programında ve pencere-kapı düzeninde görünür hale gelir.

Dolmabahçe Sarayı Saltanat Kapısı’nın eklektik süslemeleriCephe ve Süsleme

Eklektik yapılarda barok, ampir ve neoklasik süsleme sıklıkla birlikte kullanılır. Kapı ve pencere alınlıklarındaki çelenk motifleri, volütlü konsollar ve üçgen alınlıklar bu birlikteliğin tipik örnekleridir. Akademik çalışmalar, bu dönemde yapıların kente katkısının plandan çok cephe tasarımı üzerinden öne çıktığına dikkat çeker.

Plan ve Mekân Düzeni

Eklektik üslup çoğu zaman yapının kabuğunu değiştirmiş, iç düzeni ise geleneksel ihtiyaçlara bağlı kalmıştır. Saraylarda Avrupa saray şemaları Osmanlı yaşam biçimine uyarlanmış, konut mimarisinde ise Batılı görünümlü cephelerin arkasında sofalı planlar ve harem-selamlık ayrımı sürdürülmüştür.

Eklektik Üslubun Kolları

Osmanlı eklektizmi içinde birbirinden ayırt edilebilen üslup kolları bulunur:

  • Neobarok ve neoklasik ağırlıklı eklektizm: Dolmabahçe ve Beylerbeyi saraylarının cephelerinde görülür.
  • Neogotik etkiler: Pertevniyal Valide Sultan Camii’nin gotik pencerelerinde izlenir.
  • Oryantalizm: Avrupalı mimarların Doğu ve Mağrip mimarisini yeniden yorumladığı yaklaşımdır. Sirkeci Garı bu çizginin İstanbul’daki en bilinen örneğidir.
  • Art Nouveau etkili eklektizm: Bitkisel ve kıvrımlı süslemelerin klasik kurgularla birleştiği yaklaşımdır. Beyoğlu’ndaki Botter Apartmanı ve Beşiktaş’taki Şeyh Zâfir Külliyesi Art Nouveau’nun İstanbul’daki bilinen örnekleridir. Boğaziçi’nde ise bu çizgi bazı yalıların cephelerine yansımıştır.

Ahşap Yalılarda Eklektizm

Boğaziçi yalılarında eklektik üslup, anıtsal yapılardaki taş ve mermer yerine ahşap üzerinde uygulandı. Ahşap bağdadi duvarlar, geleneksel cumbanın yerini alan kulemsi çıkıntılar, bitkisel motifli ahşap süslemeler ve simetrik cephe kurguları bu dönemin yalı mimarisinde öne çıkan özelliklerdir.

 

İstanbul’da Eklektik Üslubun Önemli Örnekleri

İstanbul, Osmanlı eklektizminin hemen her kolunu aynı kentte görme imkânı sunar. Aşağıdaki yapılar, üslubun farklı işlevlerde nasıl yorumlandığını gösteren belgelenmiş örneklerdir.

Dolmabahçe ve Beylerbeyi Sarayları

Dolmabahçe Sarayı, barok, rokoko ve neoklasik öğeleri Osmanlı saray yaşamının mekânsal ihtiyaçlarıyla birleştirir. Anadolu yakasındaki Beylerbeyi Sarayı üzerine yapılan bir akademik çalışma, yapıların genel kurgusunu Batı’nın farklı üslup bileşenlerinden oluşan ve “tüm üslupların üslubu” diye yorumlanan eklektik üslup olarak tanımlar. Aynı çalışma, sarayın bahçesindeki Sarı Köşk’ün dış cephesinde neoklasik ve neobarok öğelerden oluşan eklektik bir düzen, iç mekânda ise oryantalist bir yaklaşım saptar.

 

Boğaziçi kıyısında Beylerbeyi Sarayı

Pertevniyal Valide Sultan Camii

Aksaray’daki Pertevniyal Valide Sultan Camii, Sultan Abdülaziz’in annesi Pertevniyal Valide Sultan tarafından 1869–1871 yılları arasında yaptırıldı. Yapının tasarımı Pietro Montani ile Sarkis Balyan’a atfedilir. Gotik pencereleri, mukarnaslı cephe frizleri ve köşelerde kule biçiminde yükselen ayaklarıyla cami, eklektisist Osmanlı mimarisinin en karakteristik örneklerinden biri olarak değerlendirilir.

Sirkeci Garı

Sirkeci Garı’nın temeli 11 Şubat 1888’de atıldı, yapı 3 Kasım 1890’da hizmete açıldı. Prusyalı mimar August Jasmund’un tasarladığı gar, Bizans ve Selçuklu etkileri taşıyan oryantalist eklektik üslubun İstanbul’daki en bilinen örneklerindendir. Doğu Ekspresi’nin İstanbul durağı olarak kentin Avrupa’yla kurduğu bağın da simgesi haline gelmiştir.

Sirkeci Garı’nın oryantalist eklektik cephesi

Haydarpaşa Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane

II. Abdülhamid’in 1894–1903 yılları arasında yaptırdığı yapı, Alexandre Vallaury ve Raimondo D’Aronco’nun imzasını taşır. Geleneksel yapı ölçeğinin dışına çıkan bina, kışlaları hatırlatan kütlesine karşın doğu ve batı cephelerinde yoğunlaşan zengin karma üslubuyla dönemin diğer yapılarından ayrılır.

 

Mimari Değeri Yüksek Yeni İlanlardan ve Seçkin Portföyümüzden İlk Siz Haberdar Olun
E-bültenimize abone olun, mimari değeri yüksek gayrimenkulleri ve yeni portföyleri yakından takip edin.

 

Boğaziçi Yalılarında Eklektik Üslup

Eklektik üslup yalnızca saraylarda ve kamu yapılarında kalmadı. Yüzyılın ikinci yarısında zenginleşen tüccar ve bürokrat ailelerin yaptırdığı yalılar, bu yeni biçim dilini Boğaz kıyısının ahşap mimarisine taşıdı. Aşağıdaki iki yalı, Anadolu yakasında bu dönüşümün belgelenmiş örnekleridir.

Yağcı Şefik Bey Yalısı (Kanlıca)

Yağcı Şefik Bey Yalısı, Beykoz ilçesinin Kanlıca semtinde, Halide Edip Adıvar Caddesi üzerinde yer alır. Arsada daha önce Sultan Abdülmecid’in kızı ve II. Abdülhamid’in kız kardeşi Cemile Sultan’a ait bir yalı bulunuyordu. Bu yapı 1871’de yandı. Kültür Envanteri’nin Orhan Erdenen’in Boğaziçi Sahilhaneleri eserine dayanan kaydına göre Yağcı Hacı Şefik Bey ve ortağı İsmail Bey araziyi satın alarak bugünkü yapıyı 1905’te inşa ettirdi. Şefik Bey, Donanma Cemiyeti’nin önde gelen isimlerinden biridir. Rivayete göre Şefik Bey, bu yalıda Millî Mücadele’ye destek amacıyla arkadaşlarıyla toplantılar düzenlemiştir.

 

Yalı, ismi bilinmeyen yabancı bir mimar tarafından tasarlanmıştır. Yapı, kâgir ve tonozlu bir servis katı üzerinde, ahşap bağdadi teknikle inşa edilmiş iki katlı, simetrik ve köşk tipi bir sahilhanedir. Kuzey ve güney merdivenleriyle girilir. Geleneksel cumba kullanılmamış, bunun yerine zeminden saçağa kadar yükselen çokgen çıkıntılar cepheye kulemsi bir görünüm kazandırmıştır.

 

Kültür Envanteri yalının üslubunu Art Nouveau etkili, eklektik ve katmacı olarak tanımlar. Cepheler, iç mekândaki resim motifleri ve dekoratif süslemeler yapının öne çıkan özellikleridir; pencereler sürme tiptedir. Yalı, 1971’de Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu tarafından 57 koruma numarasıyla tescil edilmiştir.

Madam Agavni Muratyan Yalısı (Kuzguncuk)

Madam Agavni Muratyan Yalısı, Üsküdar’ın Kuzguncuk semtinde, Paşalimanı Caddesi üzerinde bulunur. Kaynaklarda “Madam Agavni Yalısı”, “Madam Ağavni Muratyan Yalısı” ve “Madam Agevni Yalısı” yazımıyla da anılır. Kültür Envanteri yapıyı 19. yüzyıla tarihler ve 1971’de 183 koruma numarasıyla tescil edildiğini kaydeder.

Kuzguncuk kıyı yerleşimini Bostancıbaşı defterleri üzerinden inceleyen mimar Sinan Genim’in çalışmasına göre yapı, bir dönem Madam Agavni Muratyan Yalısı olarak tanınmıştır ve eklektik bir mimari anlayışın ürünüdür. Genim, iki katlı ahşap yalının denizden dar bir rıhtımla ayrıldığını ve yapımının 1860–1870 yılları arasına tarihlendiğini belirtir.

 

Yalının parseli 19. yüzyılın başındaki Bostancıbaşı kayıtlarında Yahudi sahiplere ait iki ayrı yapı olarak görünür; iki parsel 1950 kadastrosunda birleştirilmiştir. Genim’in aktardığı 1950 kadastro kaydında malikler arasında Ağavni adı da yer alır. Bu kayıt, yalının adının kaynağına işaret eder. Aynı çalışmaya göre yapı 1990’larda betonarme olarak yeniden inşa edilmiş, 2004’te yıkılarak yeniden yapım sürecine girmiştir. Bu nedenle bugün görülen yapının özgün malzemeyi değil, özgün biçimi taşıdığını göz önünde bulundurmak gerekir.

İki Yalı Arasındaki Ortak Dil

Yağcı Şefik Bey ve Madam Agavni Muratyan yalıları, eklektik üslubun ahşap konut ölçeğindeki iki farklı yorumunu gösterir. Kanlıca’daki yalı, simetrik kütlesi ve kulemsi çıkıntılarıyla köşk tipine yaklaşır. Kuzguncuk’taki yalı ise suya yakın, iki katlı ahşap kurgusunu korur ve eklektik etkiyi öncelikle cephe diliyle yansıtır. İki yapı da 1971’de tescil edilerek Boğaziçi’nin koruma altındaki sahilhaneleri arasına katılmıştır.

 

 

Sizi Daha Yakından Tanıyalım
Bu yazı neden ilginizi çekti?
Size en yakın seçeneği işaretleyin.

 

Eklektik Üsluba Yöneltilen Eleştiriler ve Birinci Ulusal Mimarlık

Eklektik üslup, 20. yüzyılın başında yeni yetişen Türk mimarların eleştirisinin odağına yerleşti. Bu kuşak, farklı Avrupa üsluplarının karışımını yerel bir kimlikten yoksun buldu ve Selçuklu ile klasik Osmanlı mimarisinden seçilen öğelere yöneldi. Mimar Kemalettin ve Vedat Bey’in öncülük ettiği bu yaklaşım, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı olarak anılır.

 

Paradoksal olarak Birinci Ulusal Mimarlık da bir seçme yaklaşımıdır. Seçilen kaynak Avrupa üslupları yerine yerel geçmiştir, ancak yapıların kente katkısı yine büyük ölçüde cephe tasarımı üzerinden kurulur.

 

Eklektik Yapıların Korunması ve Günümüzdeki Durumu

Eklektik üsluptaki anıtsal yapıların önemli bir bölümü bugün kamusal işlevlerini sürdürür. Dolmabahçe ve Beylerbeyi sarayları müze olarak ziyarete açıktır. Pertevniyal Valide Sultan Camii ibadete açıktır. Sirkeci Garı’nın bir bölümü ise İstanbul Demiryolu Müzesi olarak düzenlenmiş, yapıda 2025’te restorasyon çalışmaları başlamıştır.

Boğaziçi’ndeki eklektik yalıların durumu farklıdır. Bu yapıların büyük bölümü özel mülkiyettedir ve ziyarete açık değildir. Tescilli sahilhaneler olarak her türlü müdahale koruma kurullarının iznine bağlıdır. Madam Agavni Muratyan Yalısı’nın geçirdiği betonarme yeniden yapım süreci, ahşap yalılarda özgün malzemenin korunmasının ne kadar zor olduğunu gösteren örneklerden biridir.

 

Eklektik Yalıların Bulunduğu Bölgelerde Yaşam ve Gayrimenkul Perspektifi

Eklektik yalıların yoğunlaştığı Boğaziçi kıyıları, İstanbul’un en sınırlı konut arzına sahip bölgeleri arasındadır. Sahil şeridindeki yapılaşma Boğaziçi’ne özgü imar ve koruma mevzuatıyla sıkı biçimde sınırlandırıldığı için yeni yalı üretimi neredeyse mümkün değildir. Bu durum, tescilli tarihi yalıları hem kültürel hem de gayrimenkul açısından nadir varlıklar haline getirir.

Kuzguncuk’taki renkli ahşap evler

Kanlıca, Beykoz’un Boğaz kıyısındaki köy dokusunu, korularını ve yalı sırasını bir arada sunan sakin bir semttir. Kuzguncuk ise Paşalimanı Caddesi boyunca uzanan yalıları, renkli ahşap evleri ve çok katlı dinsel mirasıyla Üsküdar’ın en karakterli mahallelerinden biridir. Her iki semtte de konut stoku tarihi ahşap evler, köşkler ve sınırlı sayıda yalıdan oluşur.

 

Tarihi bir yalı veya köşk edinmeyi düşünen alıcıların, yapının tescil grubunu, koruma kurulu kararlarını, restorasyon geçmişini ve tapu durumunu ayrıntılı olarak incelemesi gerekir. Eklektik bir cephenin ardındaki yapının özgün mü yoksa yeniden inşa mı olduğu, hem değerlemeyi hem de ileride yapılacak müdahalelerin sınırlarını doğrudan etkiler.

 

 

Mimari Değeri Yüksek Yeni İlanlardan ve Seçkin Portföyümüzden İlk Siz Haberdar Olun
E-bültenimize abone olun, mimari değeri yüksek gayrimenkulleri ve yeni portföyleri yakından takip edin.

 

Eklektik Üslubun Bugünkü Anlamı

Eklektik üslup, Osmanlı İstanbul’unun modernleşme çağında kendine yeni bir yüz arayışının mimarideki karşılığıdır. Dolmabahçe’nin barok salonlarından Sirkeci Garı’nın oryantalist cephesine, Kanlıca ve Kuzguncuk’taki ahşap yalıların cephelerine kadar bu arayış, farklı ölçeklerde aynı soruyu yanıtlamaya çalışmıştır. Bu yapılar, bugün kentin çok katmanlı kimliğinin en okunaklı belgeleri arasında yer alıyor. Onları doğru okumak, İstanbul’un geçmişle kurduğu ilişkiyi anlamanın da bir yoludur.

 

Kanlıca’da, Kuzguncuk’ta veya Boğaziçi’nin Anadolu yakasında satılık yalı, satılık köşk ya da kiralık tarihi konut arayanlar için doğru bilgiye ulaşmak, doğru mülke ulaşmak kadar önemlidir. 2006’dan bu yana İstanbul’un üst segment gayrimenkul pazarında faaliyet gösteren Space İstanbul, Bebek, Kandilli ve Nişantaşı başta olmak üzere ofisleriyle Boğaziçi’nin iki yakasındaki konut piyasasını yakından takip eder. Tarihi yapılarda tescil durumu, koruma kurulu süreçleri ve restorasyon geçmişi gibi teknik konular, danışmanlık sürecinin ayrılmaz parçalarıdır. Boğaziçi’nde tarihi bir yalı, köşk ya da manzaralı bir konut arayışınız varsa ihtiyaçlarınızı değerlendirmek için Space İstanbul danışmanlarıyla iletişime geçebilirsiniz.

 

Sıkça Sorulan Sorular

Eklektik üslup nedir?
Eklektik üslup, farklı tarihsel üsluplardan seçilen öğelerin aynı yapıda bir araya getirilmesiyle oluşan mimari yaklaşımdır. Osmanlı mimarisinde barok, neoklasik, neogotik, oryantalist, Art Nouveau ve geleneksel Osmanlı öğelerinin birlikte kullanılmasıyla ortaya çıkmıştır. Kavram, “seçmek” anlamındaki Eski Yunanca eklegein fiilinden türemiştir.

 

Osmanlı’da eklektik üslup hangi dönemde görülür?
Osmanlı eklektizminin tarih aralığı kaynağa göre değişir. Metin Sözen ve Uğur Tanyeli 1820–1923, Doğan Kuban 1850–1910, Ahmet Vefa Çobanoğlu ise 1860–1900 aralığını önerir. Üslubun en yoğun kullanıldığı dönem, Tanzimat sonrasından 20. yüzyılın başındaki Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’na kadar uzanan süreçtir.

 

İstanbul’daki eklektik yapılara hangi örnekler verilebilir?
İstanbul’daki eklektik üslubun bilinen örnekleri arasında Dolmabahçe Sarayı, Beylerbeyi Sarayı, Aksaray’daki Pertevniyal Valide Sultan Camii, Sirkeci Garı ve Haydarpaşa’daki Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane binası yer alır. Boğaziçi’nde ise Kanlıca’daki Yağcı Şefik Bey Yalısı ve Kuzguncuk’taki Madam Agavni Muratyan Yalısı eklektik yalı örnekleridir.

 

Yağcı Şefik Bey Yalısı’nın mimari üslubu nedir?
Kanlıca’daki Yağcı Şefik Bey Yalısı, Art Nouveau etkili eklektik bir üsluba sahiptir. 1905’te, yanan Cemile Sultan Yalısı’nın arsasında inşa edilmiştir. Kâgir servis katı üzerinde ahşap bağdadi teknikle yapılmış iki katlı, simetrik ve köşk tipi yapı, ismi bilinmeyen yabancı bir mimarın eseridir.

 

Madam Agavni Muratyan Yalısı nerede ve hangi üsluptadır?
Madam Agavni Muratyan Yalısı, Üsküdar’ın Kuzguncuk semtinde, Paşalimanı Caddesi üzerindedir. Akademik çalışmalar yalıyı eklektik bir mimari anlayışın ürünü olan iki katlı ahşap bir yapı olarak tanımlar. Yapımı 1860–1870 arasına tarihlenir. Yapı 1990’larda betonarme olarak yeniden inşa edilmiştir.

 

Eklektik üsluptaki yalılar ziyarete açık mı?
Boğaziçi’ndeki eklektik yalıların büyük bölümü özel mülkiyettedir ve ziyarete açık değildir. Yağcı Şefik Bey ve Madam Agavni Muratyan yalıları da özel konut niteliğindedir; dışarıdan, özellikle Boğaz’daki vapur hatlarından görülebilirler. Dolmabahçe ve Beylerbeyi sarayları gibi anıtsal eklektik yapılar ise müze olarak ziyarete açıktır.

 

Sizi Daha Yakından Tanıyalım
Bu yazı neden ilginizi çekti?
Size en yakın seçeneği işaretleyin.
Mimari Değeri Yüksek Yeni İlanlardan ve Seçkin Portföyümüzden İlk Siz Haberdar Olun
E-bültenimize abone olun, mimari değeri yüksek gayrimenkulleri ve yeni portföyleri yakından takip edin.

 

#eklektiküslup #eklektizm #osmanlımimarisi #yağcışefikbeyyalısı #madamagavnimuratyanyalısı #boğaziçiyalıları #istanbulmimarimirası #spaceistanbul